زندگی در متصلترین عصر تاریخ بشر مزایای بسیاری دارد؛ اعضای خانواده در دوردستها تنها به اندازه یک تماس تصویری با ما فاصله دارند و پاسخ هر سؤالی که به ذهنمان خطور کند، در نوک انگشتان ماست.
اما استفاده بیش از حد از فناوری — چه صرف زمان در گوشیهای هوشمند و رسانههای اجتماعی باشد و چه نشستن مقابل سایر صفحات نمایش — میتواند پیامدهای ناخواستهای داشته باشد. این موضوع ممکن است نشاندهنده نیاز به یک سمزدایی دیجیتال (Digital Detox) باشد.
چرا به سمزدایی دیجیتال نیاز داریم؟
دکتر کارول ویدال، استادیار روانپزشکی در دانشکده پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز، میگوید: «استفاده بیش از حد از فناوری میتواند زمان فعالیتهایی مانند خواب، ورزش و معاشرت را که همگی برای سلامتی مهم هستند، از بین ببرد.»
تحقیقات نشان داده است که استفاده مکرر از فناوری در برخی موارد با موارد زیر مرتبط است:
- افزایش علائم نقص توجه (ADHD)
- اختلال در هوش هیجانی و اجتماعی
- اعتیاد به فناوری و انزوای اجتماعی
- اختلال در رشد مغز و خواب
فناوری ذاتاً بد نیست
مدلین جورج، تحلیلگر پژوهشی سلامت عمومی، معتقد است که اثرات فناوری و رسانههای اجتماعی بسته به فعالیت آنلاین فرد و شخصیت او میتواند مثبت یا منفی باشد. برای مثال، استفاده فعال از رسانههای اجتماعی برای برقراری ارتباط مفید است، اما گشتزنی منفعلانه (Scrolling) در اینستاگرام یا فیسبوک بدون تعامل با محتوا، معمولاً اثر معکوس بر سلامت روان دارد.
۷ روش برای انجام سمزدایی دیجیتال (بدون قطع کامل ارتباط)
برای اکثر مردم، کنار گذاشتن کامل فناوری غیرممکن است. رویکرد واقعبینانهتر، کاهش مصرف و مدیریت آن است. در اینجا هفت استراتژی برای شروع آورده شده است:
۱. تعیین زمانهای دوری از صفحه نمایش در طول روز
اگر با کامپیوتر کار میکنید، دوری از صفحه نمایش سخت است. بریتانی بکر، مشاور سلامت روان، پیشنهاد میدهد که در تقویم خود زمانهایی را برای پیادهروی یا خوردن ناهار دور از میز کار تنظیم کنید و حتماً گوشی خود را جا بگذارید.
۲. وقفههای دورهای ایجاد کنید
پاک کردن موقت برنامههایی که زمان زیادی از شما میگیرند (مثل اینستاگرام یا فیسبوک) میتواند مفید باشد. وقتی اپلیکیشن را ندارید و مجبورید از طریق مرورگر وارد شوید، این گام اضافه به شما فرصت میدهد تا مکث کنید و تصمیم بگیرید که آیا الان زمان مناسبی برای این کار هست یا خیر.
۳. گوشی خود را تنزل دهید (Downgrade)
اگر نمیتوانید در لحظه حضور داشته باشید، جایگزین کردن گوشی هوشمند با یک گوشی ساده که از اپلیکیشنها پشتیبانی نمیکند، میتواند حواسپرتی را کاملاً از بین ببرد.
۴. گوشی را در ساعت مشخصی خاموش کنید
سعی کنید از زمان شام تا صبح روز بعد گوشی را خاموش کنید. کاربران اپل و اندروید میتوانند از تنظیمات Do Not Disturb برای بیصدا کردن اعلانها و تماسها استفاده کنند.
۵. محدود کردن اپلیکیشنها از طریق تنظیمات
از قابلیت Screen Time در آیفون یا Digital Wellbeing در گوگل استفاده کنید تا برای استفاده از اپلیکیشنهای خاص سقف زمانی تعیین کنید. تحقیقات نشان میدهد افرادی که از این ابزارها استفاده نمیکنند، بیشتر در معرض کاهش سطح رفاه و سلامت روان هستند.
۶. ایجاد مناطق ممنوعه برای گوشی
ممنوع کردن ورود گوشی به اتاق خواب میتواند از اختلال در خواب جلوگیری کند. وقتی مجبور باشید برای چک کردن گوشی به اتاق دیگری بروید، احتمال گشتزنی بیهدف کاهش مییابد.
۷. مراجعه به متخصص سلامت روان
اگر رفتارهای شما در فضای مجازی بر عملکرد روزانه، اعتمادبهنفس یا روابطتان تأثیر منفی گذاشته یا دچار اضطراب و افسردگی شدهاید، حتماً با یک مشاور یا روانشناس صحبت کنید.
نتیجهگیری
سمزدایی دیجیتال به معنای دشمنی با تکنولوژی نیست، بلکه به معنای بازپسگیری زمان برای زندگی واقعی است. با برنامهریزی و شناخت عادات ناسالم، میتوانید تعادل را به زندگی خود برگردانید و از سلامت مغز و روان خود محافظت کنید.
نظرات کاربران