بیماری دیورتیکولار (Diverticular disease) یکی از شایعترین بیماریهای گوارشی است، بهویژه در بزرگسالان بالای ۴۰ سال. بسیاری از افراد تنها پس از انجام کولونوسکوپی روتین یا آزمایشهای تصویربرداری متوجه وجود آن میشوند. درک تفاوت بین دیورتیکولوز و دیورتیکولیت، علل ایجاد و نحوه درمان هر کدام میتواند چالشبرانگیز باشد. در حالی که دیورتیکولوز معمولاً بیخطر است، دیورتیکولیت میتواند باعث حملات دردناکی شود که گاهی نیاز به مراقبتهای فوری پزشکی دارد.
دیورتیکولوز چیست؟
دیورتیکولوز زمانی رخ میدهد که کیسههای کوچکی به نام دیورتیکولا در دیواره کولون (روده بزرگ) ایجاد شوند. این کیسهها بسیار شایع هستند و اغلب با افزایش سن شکل میگیرند. در واقع، بیش از نیمی از بزرگسالان بالای ۶۰ سال دچار دیورتیکولوز هستند و اکثر آنها هیچ علامتی را تجربه نمیکنند.
زمانی که علائم ظاهر میشوند، معمولاً خفیف و غیر اختصاصی هستند:
- نفخ
- گرفتگی عضلات شکم (کرامپ)
- تغییر در عادات اجابت مزاج
- احساس عدم تخلیه کامل روده
این علائم میتوانند با سندرم روده تحریکپذیر (IBS) یا سایر شرایط گوارشی همپوشانی داشته باشند، به همین دلیل است که دیورتیکولوز اغلب به صورت تصادفی تشخیص داده میشود.
چرا دیورتیکولا ایجاد میشود؟
محققان معتقدند دیورتیکولا در نتیجه ترکیبی از عوامل زیر ایجاد میشود:
- انقباضات غیرطبیعی عضلات روده
- افزایش فشار داخل کولون
- رژیمهای غذایی کمفیبر
- مصرف زیاد گوشت قرمز
- تغییر در میکروبیوم روده (ناشی از رژیم غذایی یا سبک زندگی)
- ژنتیک
دیورتیکولیت چیست؟
دیورتیکولیت زمانی رخ میدهد که یک یا چند کیسه دیورتیکول دچار التهاب، عفونت یا هر دو شوند. این اتفاق ممکن است زمانی بیفتد که باکتریها داخل کیسه گیر کنند یا مدفوع دهانه دیورتیکول را مسدود کند. خطر ابتلا به دیورتیکولیت در افراد با دور کمر زیاد، سیگاریها و مصرفکنندگان داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، اپیوئیدها و استروئیدها به مراتب بالاتر است.
علائم دیورتیکولیت
برخلاف دیورتیکولوز، دیورتیکولیت معمولاً علائم واضح و گاهی شدید ایجاد میکند:
- درد مداوم در سمت چپ و پایین شکم (شایعترین علامت)
- تب یا لرز
- تهوع یا استفراغ
- یبوست یا اسهال
- دردی که با حرکت یا فشار بدتر میشود
تشخیص و درمان
پزشکان معمولاً با مشاهده درد موضعی شکم و تب، به دیورتیکولیت مشکوک میشوند. ابزارهای تشخیصی شامل معاینه فیزیکی، آزمایش خون (برای بررسی عفونت) و سیتی اسکن (دقیقترین روش) است.
مدیریت دیورتیکولوز (پیشگیری)
تمرکز درمان بر پیشگیری از بروز التهاب است:
- رژیم غذایی پرفیبر: مصرف ۲۵ تا ۳۵ گرم فیبر روزانه (میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل).
- هیدراتاسیون: نوشیدن آب کافی برای نرم نگه داشتن مدفوع.
- ورزش منظم: برای کمک به فعالیت منظم رودهها.
یک باور اشتباه: قدیمیها فکر میکردند افراد مبتلا به دیورتیکولوز نباید آجیل، دانه یا پاپکورن بخورند. تحقیقات جدید نشان میدهد این غذاها کاملاً ایمن هستند و باعث حمله نمیشوند.
درمان دیورتیکولیت
درمان به شدت بیماری بستگی دارد:
- موارد خفیف: رژیم غذایی مایعات شفاف برای مدت کوتاه، کنترل درد و گاهی استفاده انتخابی از آنتیبیوتیکها.
- موارد پیچیده: اگر آبسه یا پارگی روده رخ دهد، بیمار ممکن است به بستری شدن، آنتیبیوتیک وریدی یا حتی جراحی نیاز داشته باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده موارد زیر فوراً با پزشک تماس بگیرید:
- درد شدید یا مداوم شکم
- تب و لرز
- استفراغ
- وجود خون در مدفوع
- علائمی که طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت بهبود نمییابند
نتیجهگیری
دیورتیکولوز بسیار شایع و معمولاً بیخطر است، در حالی که دیورتیکولیت یک وضعیت التهابی است که نیاز به مدیریت پزشکی دارد. با داشتن عادات غذایی سالم، شناخت زودهنگام علائم و مراقبتهای پیگیرانه، اکثر افراد بهطور کامل بهبود یافته و خطر حملات بعدی را کاهش میدهند.
نظرات کاربران